فرمول D
فرمول D که ما به آن می گوییم دیِ بزرگ ، نشان می دهد که بانک مرکزی کشور در مقابل میزان سپرده ای که یک بانک در اختیار دارد چه مقدار روی آن پول می گذارد . موضوع را اینطور برایتان بشکافم که فرض کنید شما فرزندی دارد و به او می گویید به ازای هر 100 تومان که خودش داشته باشد شما هم 100 تومان به او پول می دهید !!! وقتی شما به بانکی 100 تومان پول می دهید بانک بر اساس قوانین مقداری ازان را نزد بانک مرکزی سپردهء راکد می کند . یعنی حق ندارد آنرا دست بزند . این یک پول واقعی است . فرض کنید نرخ قانونی 20% است . شما به بانک 100 تومان می دهید ، بانک مرکزی 20 تومان آنرا بر می دارد و به 80 تومان نزد بانک می ماند اما در ازای آن بر اساس یک فرمول مقداری پول مجازی به بانک کی دهد تا بانک از محل آنها هم بتواند وام بدهد . یعنی بانک مرکزی پول بدون پشتوانه چاپ می کند . در این شرایط عدد 100 ضرب در 2.-1 تقسیم بر 20% می شود . یعنی 100 ضرب در 8. تقسیم بر 20% ... 100*8. می شود 80 و تقسیم بر 20% می شود 400 !!! یعنی بانک به ازای هر 100 تومان سپرده شدن وجه توسط مشتریان به شرط اینکه نرخ سپرده قانونی 20% باشد قدرت تزریق 400 تومان وجه به اقتصاد دارد و می تواند 400 تومان وام بدهد . با این اوصاف برای بانک مهم نیست به چه نرخی وام بدهد و سپرده گذاران به چه نرخی سود بگیرند ( یعنی خیلی کم اهمیت است ) مهم این است که بانک مرکزی چه مقدار پول مطالبه کند ! حالا متوجه می شوید چرا دولت نمی خواهد بانک مرکزی از دایره نفوذش کنار برود و مستقل شود ؟